Režija: Terrence Malick; Scenario: Terrence Malick; Direktor fotografije: Nestor Almendros, Haskell Wexler; Uloge: Richard Gere, Brooke Adams, Sam Shepard, Linda Manz
"Nobody's perfect. There was never a perfect person around. You just have half-angel and half-devil in you."
 |
| Nadničari Ebi (Bruk Adams), Bil (Ričard Gir) i njegova mala sestra Linda (Linda Menc) na žitnim poljima, u bekstvu posle slučajnog ubistva; Foto: Alamy |
Recenziju bih započeo osvrtom na pozitivnu kritiku velikog Vlade Petrića objavljenu u Politici 28. oktobra 1978. godine. "Šta najviše fascinira? Iznad svega, Malik uspeva da održi balans između ontološke autentičnosti filmske slike i kolorističke stilizacije kadra. Rezultat te integracije kinestetičan je do te mere da vizuelno-zvučno jedinstvo kadrova deluje na gledaočeve senzorno-motorne centre. Ja sam, uistinu, imao utisak fizičkog saučestvovanja u akciji i u prostoru. Tome naročito doprinosi činjenica da je za snimanje eksterijera i enterijera korišćeno isključivo prirodno svetlo (uz maksimalno osetljivu traku i specijalne objektive), tako da se kompoziciona lepota kadrova doživljava u punoj meri kao autentičan vizuelni fenomen. Specifičnost Malikovog režijskog postupka leži u njegovom shvatanju filma kao vizuelno-dinamičke strukture koja isključuje mehaničku registraciju fabule. U stvari, fabula ne deluje toliko regresivno koliko u odnosu na ostale komponente filma, naročito atmosferu ambijenta i kretanje mase. Kinestički intenzitet je postignut ne samo upotrebom „dugih kadrova“ (ostvarenih komplikovanim kranovima ali isto tako i „nesigurnim“ snimanjem iz ruke), već i posredstvom montažne tehnike (iznad svega u žetvenim svečanostima, najezdi skakavaca, i u scenama požara). Ono što najviše fascinira na vizuelnom planu to je kompozicija svakog kadra bez izuzetka, sa akcentom na široke planove žitnih polja koja u grafičkom pogledu podsećaju na dela američkih imagističkih pejzažista (Edvard Hoper), dok prigušena dramatika svetla u enterijeru očigledno vodi poreklo od tehnike koju je upotrebljavao Jan Vermer na svojim platnima."
Ova na oko i uvo jednostavna priča je sve samo ne to. Dvadeset godina nakon premijere i prvih kritika Rodžer Ibert je primetio da je film ispričan iz vizure deteta, odnosno Linde i da zbog toga često deluje kao da je emocionalno udaljen. Time je opovrgnuo glavnu i možda jedinu zamerku mnogih kritičara. Sa druge strane, fotografija filma je univerzalno hvaljena i ubrzo je postala neka vrsta udžbenikog primera za snimanje filmova. Film je prepoznatljiv po kadrovima snimljenim tokom "golden hour" momenata odnosno tokom izlaska i zalaska sunca. Skoro svi kadrovi u filmu su snimljeni tada. To poodvojeno mesto, gde se susreću svetlo i tama i jesu logičan izbor za film koji priča o ljudskom duhu i njegovoj nesavršenosti. O susretu vrlina i mana. Božanstveni prizori snimljeni za ovaj film, kako ih Petrić navodi nalikuju Hoperu i Vermeru. Biće ipak da je za inspiraciju poslužio Piter Brojgel Stariji i njegova čuvena slika Žetva/Žeteoci. Čitav film je kadriran tako da nalik ovoj slici uglavnom gledamo u prostrane pejzaže dok tek negde u nekom ćošku primećujemo aktere, žeteoce. Zajedno sa njima na filmu i njihove živote, njegove drame, patnje i radovanja. U filmu je primetan i nesvakidašnji spoj američkih prostranstava i evropske renesansne svetlosti. Odgovor za to nalazimo u izboru dva direktora fotografije Nestora Almendrosa (Kramer protiv Kramera, Sofijin izbor, Mesta u srcu) poreklom iz Španije i amerikanca Heskela Vekslera (Ko seboji Virdžinije Vulf?, Put ka slavi, Let iznad kukavičijeg gnezda). Interesantan podatak jeste da iako je Oskara za ovaj film dobio samo Almendros, Heskel Veksler je zaslužan za bar polovinu kadrova. Odlučite li se da pogledate ovaj film, njegovi prizori garantovano će vam ostati u sećanju iako je vreme o kojem priča jako udaljeno od nas.
Ovo je bio Malick-ov drugi film, posle debitantskog Jalova Zemlja (Badlands), kasnije nazvanog Pustara iz 1973. Iz kritike Petrića jasno je koliko su Božanstveni dani hvaljeni od strane mnogih kritičara u proteklih pola veka. Za one koji će ga tek gledati, radnja filma je smeštena na jednoj udaljenoj farmi u Teksasu na početku dvadesetog veka. Scenario je više pripovetka nego roman a prati nadničare Ebi (Bruk Adams), njegog momka Bila (Ričard Gir) i njegovu malu sestru Lindu (Linda Mec). Nakon nesretnog slučaja u kojem je Bil nakon svađe usmrtio svog poslovođu u čikaškoj čeličani, Ebi i on kreću na put u unutrašnjost tokom kojeg se lažno prestavljaju kao brat i sestra. Zajedno sa Lindom dolaze na farmu veleposednika koga glumi Sam Shephard. Tu provode sezonu radeći na žitnim poljima tokom koje veleposedniku za oko zapada Ebi. On joj predlaže da ostane sa njim na farmi. Ona na to pristaje uz uslov da sa njom ostanu Bil i Linda. Taj novostvoreni ljubavni trougao postaje jedan od glavnih motiva. Ebi se konačno udaje za farmera i od tada situacija polako eskalira. Lindina naracija prati ceo film.
Jedna krajnje univerzalna premisa o čoveku. Malikovi kasniji filmovi baviće se naizgled različitim temama, no transcendentalna atmosfera i osećaj da se oni bave nama samima uvek će biti nit koja kroz njih provejava. Filozof među rediteljima, neki su zapisali. Slikar, propovednik takođe. Njegovi noviji filmovi su tehnički savršeniji iz jednostavnog razloga što savremene tehnologije omogućavaju jasniji izraz. Ranija ostvarenja zaslužuju da se gledaju iznova. Gluma je ovde sekundarna, kao i svaki drugi element filma. Ono što je primarno jeste film kao celina, nedeljiv. Malikovi filmovi nisu nešto što trebamo nužno sagledavati u detalj. Njih posmatramo manje iznutra a više sa strane. Njegova ostvarenja su snimana iz perspektive sveznajućeg posmatrača koji vidi celu sliku odjednom. Iz onostrane perspektive. Možda tu prepoznajemo i malo arogancije ili nedovoljnog razumevanja za bitnost i bliži upliv u ljudsku dramu no za nekog čiji filmovi ipak obiluju toplinom i ljubavlju prema životu, bolje reći prema samom postojanju, ostajem u nadi da će mu i u budućnosti kritičari nedostatke oprostiti. Uveren sam da on njima bi.
Gledati: sa DVD-a - Rangiranje filmova po sistemu Američke Filmske Asocijacije: PG